Bản thể

☰ Tiếng Phạn: Atman
Tiếng Anh: The Being, The Innermost
Tiếng Việt: Bản Thể, Bản Ngã, Tự Ngã, Cái Sâu Thẳm Nhất

Atman được dịch sang tiếng Việt là Bản thể, Bản ngã, hoặc Tự Ngã. Atman là một khái niệm quan trọng trong đạo Bà La Môn. Dưới đây là định nghĩa:

Tự ngã Atman là một thực thể nội tại trong mỗi cá nhân. Hơi thở là nguồn sống vật chất thì Atman là hơi thở siêu nhiên, là nguồn sống thiêng liêng. Atman là thực thể làm cho con nguời vượt lên trên vạn vật. Có thể nói Atman là thành phần của Brahman [Bà La Môn] trong con người. Brahman là cái ngã vũ trụ đại đồng, còn Atman là cái ngã cá nhân. Braman chỉ có một, Atman là số nhiều, nhưng cái nhiều ấy chỉ là giả tưởng vì bản chất cả hai chỉ là một. Cho rằng khi thân xác chết thì Tự ngã (Atman) lại trở về hợp nhất với Đại ngã (Brahman).

Tự ngã Atman không phải là lý trí, tình cảm và giác quan, nhưng Atman là nguồn cội của các sinh hoạt tinh thần ấy. Không có Atman, tất cả sinh hoạt tinh thần và thể chất đều chấm dứt. Nhưng ngay khi cả sinh hoạt tinh thần và thể chất chấm dứt thì Atman vẫn tồn tại bất diệt. Với nhiều nỗ lực, nhưng Upanishad cũng không thể nói rõ về Atman, cho nên luôn cảnh giác rằng tự ngã không thể hiểu được, tự ngã phải cần được thực hiện. Katha Upanishad nói: “Atman không thể nhận biết được bởi sức mạnh của trí óc, cũng không thể nhận biết được bởi giác quan”. (Thích Lệ Thọ – Thư Viện Hoa Sen)

Trong quá trình tu tập đạo Bà La Môn, một môn đệ phải tập cách dừng lại các hoạt động sơ cấp của tâm (tiếng Phạn: Vritti) để thấy được bản ngã (Atman) thật. Chú ý rằng Atman không phải là chân lý cao nhất trong đạo Bà La Môn; chân lý cao nhất là Brahman (Bà La Môn), bằng nghĩa với Tính Không (tiếng phạn: Sunyata) của Phật giáo.

Một đặc điểm của Phật Giáo là chân lý Vô Ngã (tiếng phạn: Anatman). Wikipedia mô tả chân lý vô ngã như sau:

Chân lý Vô ngã là pháp ấn chỉ có trong Phật giáo, cho rằng, không có một Ngã (sa. ātman, pi. attā), một cái gì trường tồn, bất biến, cốt tủy, vững chắc, tồn tại nằm trong sự vật mà không phụ thuộc vào cái khác. Nghĩa là sự vật có mặt là do duyên sinh (tùy thuộc điều kiện) khởi phát, chứ sự vật không có quyền gì với sự sinh ra và sự hoại diệt của chính nó. Như thế, theo đạo Phật, cái ngã, cái “tôi” là không có mà chỉ là một tập hợp của Ngũ uẩn (sa. pañcaskandha), luôn luôn thay đổi, sinh diệt.
(Wikipedia – Vô ngã)

bay-co-the
Đạo Phật và Đạo Bà Là Môn đều hiểu rằng tâm của người bình thường phần lớn đều ở trạng thái mê muội, không nhìn thấy được sự thật, và không nhận ra được rằng nguồn gốc của mọi vấn đề xuất phát từ ảo giác trong tâm. Cả hai tôn giáo đều đưa ra nhiều phương pháp tập vượt qua những ảo giác này để tới Brahaman, để tới Tính Không.

Đạo Bà La Môn phận biệt hai loại “tôi”; một cái tôi thật và một cái tôi ảo. Cái tôi ảo là nguồn gốc của đau khổ, của tham, sân, và si. Cái tôi thật là bản ngã, là Atman, là tâm thức trong sạch, không bị ảnh hưởng bởi các si mê. Để nhìn thấy cái tôi thật, cái bản ngã, một người phải tu tập rất nghiêm túc.

Khi tu theo đạo Phật, chúng ta cũng phải vượt qua cái tôi ảo. Tuy nhiên đạo Phật không quá đề cao cái tôi thật bởi lẽ thì cuối cùng chúng ta cũng phải vượt qua cả bản ngã cá nhân để lên tới Tính Không.

Lama Zopa Rinphoche giải thích:

…tất cả mọi việc mà tâm vô minh của ta chú trọng đến như Tôi, thân, tâm, tha nhânlục trầnchúng hiện hữu, nhưng không hiện hữu theo cách vô minh lầm tưởng. Đó chính là ảo tưởng.

[…]

Cách sự vật tồn tại thì vô cùng vi tế, hầu như chúng không hề tồn tại vậy. Bạn không thể nói rằng chúng hoàn toàn không hiện hữu, nhưng bạn rất dễ nói rằng chúng không tồn tại để đi đến chủ thuyết hư vô. Đây là một điểm rất vi tế. Bạn có thể thấy vì sao quá nhiều người gặp khó khăn để thấu hiểu quan điểm của Prasangika-Madhyamika (Trung Quán Cụ Duyên) về tính duyên khởi vi tế.

Chúng ta vô cùng bối rốiVấn đề của chúng ta là nếu ta chấp nhận một cái gì đó hiện hữu, ta có khuynh hướng nghĩ rằng nó tự hiện hữu từ chính phía nó. Ta không dễ hiểuđược rằng cái gì đó vẫn có thể tồn tại trong khi nó chẳng hề tự hiện hữu từ phía nó – đó là không thật sự hiện hữu trên bản chất. Ta rất khó chấp nhận hai quan điểm này trên nền tảng của cùng một sự vật.

Do hai quan điểm này rất khó hợp nhất với nhau, nhiều người đã lọt vào quan điểm quá khích và nói rằng sự vật không hề tồn tại. Họ không thể đi vào con đường Trung Quán. Họ khẳng định rằng nếu một sự vật không tự hiện hữu từ phía của nó thì nó không thể nào tồn tại được. Rồi những người này đi đến một kết luận triết lý là chẳng có gì hiện hữu cả, rằng những gì có vẻ như hiện hữu chỉ là ảo giác mà thôi.

Quan điểm đúng đắn thật vô cùng vi tế. Bằng cách phân tích thí dụ về Lama Zopa, bạn có thể thấy nó vô cùng vi tế. Lama Zopa hiện hữu dựa vào các uẩn. Đơn giản là như thế thôi. Đó là lý do mà Lama Zopa hiện giờ đang ở đây, trong căn lều này, dựa vào các uẩn; đó là lý do vì sao ông có mặt ở đây. Nhưng Lama Zopa là gì thì vô cùng vi tế, thế nên tôi nói rằng Lama Zopa tựa như không hiện hữu, như một ảo tưởng vậy.

(bài viết của Lama Zopa Rinpoche – Thư Viện Hoa Sen)

Ở Việt Nam, một số Phật tử dùng từ “bản ngã” để chỉ cái tôi ảo, là nguồn gốc của tham, sân, và si. Trong bối cảnh và truyền thống của Phật Giáo Việt Nam, thuật ngữ này không ảnh hưởng xấu. Tuy nhiên, nếu nghĩ rằng Bản Ngã Atman là nguồn gốc của tham, sân, và si, thì chúng ta sẽ gặp khó khăn hay có thể hiểu nhầm khi tìm hiểu về đạo Bà La Môn.  Phật giáo Ấn Độ không dùng từ “Atman” để chỉ cái “tôi” xấu mà Gnosis gọi là “ego“. Vì thế cho nên chúng tôi cũng tránh dùng từ “bản ngã” với ý nghĩa tiêu cực.

Chúng ta phải phân biệt rõ ràng cái “Tôi” và bản thể.  Cái tôi không phải là bản thể, bản thể cũng không phải cái “Tôi”. (The Spiritual Power of Sound – Samael Aun Weor)


One thought on “Bản thể

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s